Kraków pozostaje placem wielu dużych inwestycji, remontów oraz adaptacji zabytkowych obiektów. Część z nich dotyczy infrastruktury komunikacyjnej, inne oznaczają zupełnie nowe funkcje dla budynków mających już niemal sto lat, a kolejne dopiero znajdują się na etapie planowania.
Wśród najciekawszych przedsięwzięć są obecnie adaptacja monumentalnego gmachu dawnej Pocztowej Kasy Oszczędności przy ulicy Wielopole, remont torowiska w ciągu ulicy Grzegórzeckiej, przygotowania do budowy nowej siedziby Filharmonii Krakowskiej oraz rewitalizacja zabytkowego kompleksu dawnej Fabryki Maszyn i Odlewni Marcina Peterseima przy ulicy Stanisława Żółkiewskiego.
Dawna Pocztowa Kasa Oszczędności zmieni się w pięciogwiazdkowy hotel
Na styku ulic Wielopole i Dietla znajduje się monumentalny gmach dawnej Pocztowej Kasy Oszczędności, będący jedną z najważniejszych ikon krakowskiej architektury międzywojennej. Budynek zaprojektowany przez Adolfa Szyszko-Bohusza powstał w latach dwudziestych ubiegłego wieku. Dziś, po niemal stu latach, obiekt wchodzi w zupełnie nowy rozdział swojej historii.
W 2017 roku kupił go deweloper J.W. Construction za kwotę ponad 44 milionów złotych. To zabytek najwyższej klasy, wyróżniający się między innymi nowatorską jak na swoje czasy konstrukcją żelbetową.
Ze względu na jego wartość historyczną i architektoniczną konserwator wykluczył jakąkolwiek nadbudowę oraz ingerencję zmieniającą bryłę gmachu. Ochroną objęto również unikalne wnętrza, w tym słynną rotundę przykrytą szklaną kopułą, oryginalne klatki schodowe, boazerie oraz zachowane detale architektoniczne.
W połowie 2025 roku rozpoczęły się prace budowlane i adaptacyjne. W zabytkowym budynku powstanie luksusowy, pięciogwiazdkowy hotel działający pod marką JW Marriott.
Co istotne, zabytkowa rotunda dawnej sali operacyjnej nie ma zostać zamknięta wyłącznie dla hotelowych gości. Zgodnie z założeniami ma pozostać przestrzenią publicznie dostępną, pełniącą funkcję przestrzeni wystawienniczej oraz miejskiego salonu kultury.
Na fasadę budynku ma także powrócić przedwojenny orzeł, który został skuty podczas niemieckiej okupacji. Jego odtworzenie będzie jednym z elementów przywracających gmachowi historyczny charakter.
Adaptacja tak dużego, zabytkowego obiektu nie należy jednak do łatwych przedsięwzięć. Prace prowadzone są wewnątrz istniejącego żelbetowego szkieletu i wymagają połączenia współczesnych standardów hotelowych, instalacji technicznych oraz wymogów bezpieczeństwa z koniecznością ochrony historycznej substancji budynku.
Jeżeli skomplikowane prace konserwatorskie i budowlane będą przebiegały zgodnie z planem, pierwsi goście mają pojawić się w odrestaurowanym gmachu na przełomie 2027 i 2028 roku.
Dla jednego z najbardziej charakterystycznych budynków tej części Krakowa będzie to ogromna zmiana. Obiekt, który przez dziesięciolecia związany był przede wszystkim z działalnością instytucjonalną i finansową, otrzyma zupełnie nową funkcję, zachowując jednocześnie swoją historyczną bryłę i najcenniejsze elementy wnętrza.
Link do archiwalnego artykułu szerzej przedstawiającego historię tego ciekawego miejsca: https://krakowznieba.pl/wpisy-moje/pocztowa-kasa-oszczednosci-gmach-pko/
Zdjęcia archiwalne budynku Pocztowej Kasy Oszczędności
Przedłużający się remont ulicy Grzegórzeckiej
Duże utrudnienia komunikacyjne dotyczą obecnie ulicy Grzegórzeckiej. Na odcinku od węzła Starowiślna do Ronda Grzegórzeckiego prowadzony jest remont torowiska tramwajowego.
Modernizacja, która początkowo miała potrwać około sześciu tygodni, w praktyce zamknie się w niemal trzech miesiącach. Prace rozpoczęły się na początku lipca, a pierwotny harmonogram zakładał ich zakończenie w połowie sierpnia.
Początkowo zakres remontu obejmował przede wszystkim wymianę zużytych szyn oraz frezowanie nawierzchni. Sytuacja zmieniła się jednak już w pierwszych dniach robót.
Po zdjęciu warstwy ścieralnej ekipy budowlane natrafiły na uszkodzenia, których wcześniej nie można było stwierdzić podczas oględzin prowadzonych z poziomu ulicy. Odkryto między innymi przecięte śruby służące do mocowania szyn do podbudowy, uszkodzoną warstwę wibroizolacji oraz pęknięcia występujące w samej płycie betonowej znajdującej się pod torowiskiem.
W związku z odkryciem znacznie większego zakresu uszkodzeń Zarząd Dróg Miasta Krakowa podjął decyzję o rozszerzeniu prowadzonych prac na cały odcinek aż do Ronda Grzegórzeckiego. Jednocześnie termin zakończenia remontu został przesunięty na koniec września.
Wykonawcą robót torowych jest spółka ZUE, działająca w ramach stałej umowy ramowej zawartej z Zarządem Dróg Miasta Krakowa na utrzymanie infrastruktury szynowej.
Finansowanie remontu pochodzi z budżetu bieżącego utrzymania dróg. Roczna pula przeznaczona na wszystkie krakowskie torowiska wynosi około 40 milionów złotych. Środki te zostały dodatkowo uzupełnione finansowaniem zewnętrznym wprowadzonym zarządzeniem prezydenckim w połowie sierpnia. Wysokość tej dodatkowej kwoty nie została jednak podana do publicznej wiadomości.
Skutki przedłużającego się remontu są odczuwalne dla ruchu w mieście od pierwszego dnia prac. Linie tramwajowe numer 1 i 22 kursują trasami objazdowymi, natomiast linia numer 17 została całkowicie zawieszona.
Ruch samochodowy przez większą część okresu remontu odbywa się jednokierunkowo, od ronda w stronę centrum miasta. Wraz z przesuwaniem się kolejnych etapów i frontu prowadzonych robót wprowadzane są również dodatkowe ograniczenia oraz zmiany tymczasowej organizacji ruchu.
Deklarowany termin zakończenia głównych prac to obecnie koniec września. Zastrzeżono jednak, że roboty wykończeniowe, między innymi porządkowanie terenu oraz prace związane z elementami małej architektury w rejonie przystanków, mogą potrwać jeszcze do początku października.
Warto przy tym pamiętać, że pierwotny termin zakończenia remontu, wyznaczony na połowę sierpnia, został przesunięty o ponad sześć tygodni właśnie w wyniku odkrycia uszkodzeń, których nie udało się zidentyfikować na etapie przygotowywania przedsięwzięcia.
Z tego powodu również aktualny harmonogram należy traktować jako orientacyjny do momentu faktycznego zakończenia prac i przywrócenia ruchu tramwajowego na całej długości remontowanego odcinka.
Do tego czasu fragment ulicy Grzegórzeckiej pomiędzy Rondem Grzegórzeckim a węzłem Starowiślna pozostaje wyłączony z normalnego funkcjonowania. Mieszkańcy, kierowcy i pasażerowie komunikacji miejskiej muszą korzystać z tymczasowej organizacji ruchu, która jest etapami modyfikowana od początku lipca.
Nowa Filharmonia Krakowska przy Rondzie Grzegórzeckim
Jedną z największych planowanych inwestycji kulturalnych Krakowa jest budowa nowej siedziby Filharmonii im. Karola Szymanowskiego.
Obiekt ma powstać przy Rondzie Grzegórzeckim, u zbiegu alei Pokoju i alei Powstania Warszawskiego. Obecnie znajduje się tam niezabudowana działka, jednak zgodnie z planami w ciągu około siedmiu–ośmiu lat ma stanąć na niej nowy gmach filharmonii.
Na obecnym etapie zakończony został konkurs architektoniczny. Zwyciężyła krakowska pracownia Ingarden & Ewý – Architekci Sp. z o.o., której koncepcję wybrano spośród 35 zgłoszeń konkursowych.
Generalny wykonawca robót budowlanych nie został jeszcze wybrany. Szacowany koszt całej inwestycji wynosi około 450 milionów złotych. Środki na realizację przedsięwzięcia zostały zabezpieczone w Wieloletniej Prognozie Finansowej województwa.
Lokalizacja nowej filharmonii będzie dla projektantów poważnym wyzwaniem. Rondo Grzegórzeckie to jeden z najbardziej obciążonych komunikacyjnie obszarów Krakowa, z intensywnym ruchem samochodowym oraz przebiegającymi przez niego liniami tramwajowymi.
W przypadku obiektu muzycznego i koncertowego, w którym ogromne znaczenie ma praktycznie każdy decybel tła akustycznego, wymaga to zastosowania odpowiednich rozwiązań konstrukcyjnych, urbanistycznych i akustycznych.
Zgodnie ze zwycięskim projektem konkursowym od strony południowej, czyli bliżej ronda, ma powstać obniżony i zagłębiony plac miejski. Będzie on nie tylko elementem przestrzeni publicznej, ale również fizyczną barierą oddzielającą główne wejście do budynku od pasa jezdni oraz torowisk tramwajowych.
Wzdłuż zachodniej granicy działki przewidziano natomiast pas zieleni, który ma dodatkowo oddzielać teren filharmonii od otaczającej zabudowy i infrastruktury miejskiej.
Sama bryła nowej Filharmonii im. Karola Szymanowskiego została zaprojektowana jako kompozycja trzech głównych części.
Pierwszą będzie przeszklone foyer mogące pomieścić nawet około 2500 osób. Drugą część stanowić będzie rdzeń obiektu z główną salą koncertową przeznaczoną dla około 1900 widzów oraz mniejszą salą kameralną mieszczącą około 300 osób.
Trzecim elementem będzie skrzydło przeznaczone do pracy twórczej, przygotowań i zaplecza dla muzyków.
Jednym z najważniejszych zagadnień projektowych będzie oczywiście akustyka obiektu. Do prac nad nią zaproszono zespół Nagata Acoustics, a także krakowską Pracownię Akustyczną Kozłowski.
Dostępne obecnie wizualizacje pokazują gmach o nowoczesnej, monumentalnej formie, zdecydowanie zmieniającej charakter niezabudowanego dziś narożnika Ronda Grzegórzeckiego. Nowy obiekt nie będzie więc wyłącznie siedzibą instytucji muzycznej, lecz również jednym z ważniejszych nowych elementów architektonicznych tej części Krakowa.
Przed inwestorem pozostaje jednak jeszcze kilka kluczowych etapów.
Pierwszym są negocjacje oraz podpisanie umowy z projektantem na przygotowanie pełnej dokumentacji projektowej. Kolejnym będzie procedura prowadząca do uzyskania pozwolenia na budowę, które według obecnych założeń planowane jest na przełom 2028 i 2029 roku.
Dopiero po jego uzyskaniu będzie możliwe ogłoszenie przetargu na wybór generalnego wykonawcy robót budowlano-montażowych.
Deklarowany termin oddania obiektu do użytkowania to lata 2032–2033. Oznacza to niemal osiem lat od ogłoszenia konkursu architektonicznego do potencjalnego zakończenia całego przedsięwzięcia.
Biorąc pod uwagę doświadczenia związane z realizacją innych dużych inwestycji kulturalnych w Polsce, harmonogram ten należy traktować przede wszystkim jako założenie wyjściowe. Przed rozpoczęciem zasadniczych prac budowlanych pozostaje jeszcze wieloletni proces przygotowania dokumentacji, procedur administracyjnych i wyboru wykonawcy.
Na razie w miejscu przyszłej Filharmonii im. Karola Szymanowskiego znajduje się wyłącznie niezabudowana działka. W przyszłości ma się ona jednak stać częścią kompleksu kulturalnego o randze wykraczającej poza sam Kraków i jednym z najważniejszych nowych obiektów publicznych realizowanych w mieście.
Wizualizacje Ingarden & Ewý – Architekci Sp. z o.o.
Rewitalizacja dawnej Fabryki Maszyn i Odlewni Marcina Peterseima przy ulicy Żółkiewskiego
Niedaleko Ronda Grzegórzeckiego, przy ulicy Stanisława Żółkiewskiego, trwa zakrojona na szeroką skalę rewitalizacja zabytkowego zespołu dawnej Fabryki Maszyn i Odlewni Marcina Peterseima.
To przykład charakterystycznej dla Grzegórzek transformacji dawnych terenów przemysłowych. Inwestor, IMS Budownictwo, przekształca istniejące hale fabryczne, kotłownię oraz budynki administracyjne w nowoczesny kompleks biurowo-usługowy utrzymany w standardzie loftowym.
Cały pofabryczny zespół wpisany jest do rejestru zabytków, dlatego prowadzone prace wymagają zachowania jego najważniejszych historycznych elementów.
Ścisłej ochronie podlegają przede wszystkim elewacje wykonane z charakterystycznej czerwonej cegły, fabryczny komin, oryginalny układ hal oraz liczne zachowane detale industrialne pochodzące z przełomu XIX i XX wieku.
Jednocześnie stan techniczny części zabudowań wymaga zastosowania bardzo daleko idących prac konstrukcyjnych. Z tego powodu niektóre budynki w trakcie inwestycji sprawiają wrażenie niemal całkowicie wydrążonych od środka.
Inwestor prowadzi bowiem tak zwaną głęboką adaptację konserwatorską.
W praktyce oznacza ona zachowanie i oczyszczenie zabytkowych murów zewnętrznych przy jednoczesnym usunięciu znajdujących się wewnątrz konstrukcji, które ze względu na swój stan techniczny nie nadają się do dalszego wykorzystania.
W miejsce dawnych wnętrz powstaje nowa konstrukcja żelbetowa, przystosowana do współczesnych wymagań technicznych oraz do funkcji biurowo-usługowych. W ten sposób historyczna zewnętrzna forma obiektów zostaje połączona z całkowicie nowoczesnym wnętrzem.
To jedna z najczęściej stosowanych obecnie metod adaptowania obiektów postindustrialnych, których fasady i charakter architektoniczny przedstawiają dużą wartość historyczną, podczas gdy stan konstrukcji znajdujących się wewnątrz budynków uniemożliwia ich proste odnowienie.
Warto przypomnieć, że pod numerem 17 deweloper zaadaptował już wcześniej dawną willę dyrekcji fabryki.
Obecne, najbardziej rozległe prace prowadzone są natomiast w głębi działki oraz przy budynkach oznaczonych numerami 19 i 21. To właśnie tam kolejne hale produkcyjne historycznego kompleksu przechodzą obecnie gruntowną przebudowę i otrzymują nowe funkcje.
Rewitalizacja dawnej Fabryki Maszyn i Odlewni Marcina Peterseima jest kolejnym przykładem zmiany, jaka od wielu lat zachodzi na Grzegórzkach. Dawne zakłady, magazyny i obiekty przemysłowe stopniowo przestają pełnić swoje pierwotne funkcje, ale część z nich – zamiast zostać wyburzona – jest adaptowana i włączana do współczesnej tkanki miasta.
W przypadku zabudowań przy ulicy Żółkiewskiego kluczowym elementem jest właśnie zachowanie czytelnego, przemysłowego charakteru miejsca. Ceglane elewacje, historyczny komin i dawny układ zespołu mają nadal przypominać o przemysłowej przeszłości tej części Krakowa, mimo że wewnątrz zabytkowych murów powstaną już całkowicie współczesne przestrzenie biurowe i usługowe.
